B/Vlog


Rik Wouters: Belgische productie in Nederland

Na een tip van een vriendin, die de tentoonstelling Rik Wouters & het huiselijk Utopia in het ModeMuseum van Antwerpen bezocht, werd ik nieuwsgierig naar deze voor mij nog onbekende fauvistische kunstenaar. Toevallig zal ik dat Museum Flehite Amersfoort rondom het 100e sterfjaar van deze kunstenaar een tentoonstelling organiseert (te zien t/m 8 januari 2017).

Wouters en Amersfoort

De band met Amersfoort komt voort uit het feit dat Wouters in 1914 als Belgisch vluchteling eerst in de Juliana van Stolbergkazerne in Amersfoort en later in Kamp Zeist terechtkwam. Als 32-jarige soldaat werd zijn regiment bij gevechten op de vesting Antwerpen door de Duitse overmacht in het nauw werd gedreven. Het regiment stak de grens met Nederland over. Dit noemt men ‘deserteren’ en daarom werden de Belgische soldaten geïnterneerd en wel in een kamp, in dit geval Kamp Amersfoort.

Internering (1912-1918)

Belgische militairen bouwden ter herinnering aan de internering in Nederland  in WO I het Belgenmonument. Alleen al in de Stolbergkazerne (terwijl deze gebouwd was voor 4.000 man) waren op 13 oktober 1914 16.500 (!) Belgische militairen ondergebracht. Na allerlei ontberingen en slechte leefomstandigheden werd de Nederlandse minister van Oorlog gedwongen de kampen rondom Amersfoort humaner te maken. De Belgische soldaten kregen vanaf toen toestemming om zich buiten hun kamp te begeven.

Amersfoort

Zo ook voor Rik Wouters. Zijn muze, model en tevens echtgenote, Nel (Hélène Philomène Lionardine Duerinckx), reist in 1915 naar Amersfoort af en betrekt er een woning in het centrum van Amersfoort. Nel brengt de kunstenaar papier en potlood, waarmee hij het leven in de barakken schetste en de alledaagse gruwelijkheden vastlegde. Daarnaast is Nel zijn permanente inspiratiebron en is op tal van werken te herkennen.

Omdat Rik regelmatig klaagt over hevige hoofdpijn, die hem dagenlang belet te werken, wordt hij vrijgesteld van de plichten tot arbeid en mag hij het kamp verlaten.

Amsterdam

Nel en Rik gaan wonen in Amsterdam. Wouters krijgt er succesvolle exposities (o.a. Prentenkabinet Rijksmuseum, Stedelijk Museum), maar zijn gezondheid gaat steeds verder achteruit. Hij heeft kaakbeenkanker aan de bovenkaak. Intensieve röntgen- en radiumbestralingen mogen niet baten. Wouters overlijdt op 11 juli 1916, nog geen 34 jaar oud. In 1921 keert Nel terug naar België en laat Rik bijzetten op het kerkhof dicht bij hun voormalig woonhuis. In de tuinmuur wordt de steen van Riks Amsterdamse graf ingemetseld als blijvende herinnering. Zij zal uiteindelijk 85 jaar worden.     

Fauvisme

Opvallend aan de tentoonstelling in Museum Flehite is het enorm aantal werken, die Wouters heeft geproduceerd in zijn relatief korte leven (170 schilderijen, 35 sculpturen, 50 etsen, 40 pastels en 1500 tekeningen). Ik vind zijn stijl, die zich kenmerkt door het gebruik van heldere kleuren en schetsmatige opzet van de kleurvlakken à la het impressionisme erg mooi. Wouters neigt naar het abstracte en wordt daarom tot de stroming van het (Belgisch) fauvisme gerekend.

Multitalent

Nog een opvallend kenmerk in zijn oeuvre is het aantal verschillende vormen van beeldende kunst, die Wouters hanteert: beeldhouwen (o.a. studies van gips later gegoten in brons), etsen, tekenen (o.a. houtskool, potlood), schilderen (zowel aquarel als olieverf). Hij kon zich meten met grote kunstenaars uit zijn eigen tijd. En zoals gezegd: het had een enorme productie!

Belgische productie in Nederland

De werken die Rik Wouters maakte in zijn ‘Nederlandse periode’ worden in de tentoonstelling ruimschoots belicht. Alhoewel de periode slechts twee jaar besloeg (1914-1916), krijgt de bezoeker een goed beeld van de Belgische productie in Nederland van deze veelzijdige kunstenaar.


Afbeelding: Rik Wouters, Herfst, ca. 1913, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, België.