B/Vlog


LOUVRE ABU DHABI

Kunst uit Zeist in Abu Dhabi           Kunst uit Zeist voor Cy Twombly

Op 9 november 2017 opende Franse president Emmanuel Macron een “dependance” van het Parijse Louvre in Abu Dhabi.

Een spierwit gebouw, met een stalen koepel in een lege zandvlakte aan een knalblauwe zee (kosten ca. € 100 miljoen).

Met de koepel van architect Jean Nouvel als misschien wel het belangrijkste kunstwerk van het museum (doorsnede 180 meter en een gewicht van een hele Eiffeltoren: acht lagen constructie over elkaar heen). De koepel bestaat uit stalen vlakken in typisch Arabische geometrische motieven en laten lichtstralen door.

Het lijkt of de zon door de palmtakken sijpelt in een nederzetting, een kashba, in de oase (Al Ain, ca. 150 km van Abu Dhabi). Het lijkt op een binnenplaats van de oorspronkelijke huizen in de regio met een waterbron en boom. Binnen en buiten gaan in elkaar over. Sommige ruimtes tussen de verschillende delen van het museum bevinden zich in de open lucht, beschermd tegen de zon en de enkele regendruppel op jaarbasis, die valt door de koepel. Onder de koepel bevinden zich in totaal 55 gebouwen, waarin de pijlers van de draagconstructie verwerkt zijn.

Dit gebouw van Jean Nouvel past in de cultuur, het klimaat en de geschiedenis van de plek waar het staat. Je voelt en ruikt de omgeving.

De ‘palm’boom is er in brons, zoekend naar licht, van de Italiaanse beeldhouwer Giuseppe Penone, wiens werk nu te zien is in de jubileumtentoonstelling van Museum de Pont in Tilburg.

De collectie is nu opgebouwd uit in totaal 625 objecten waarvan 300 werken van 17 Franse musea, die werden uitgeleend aan dit nieuwe museum = 70% van de collectie op dit moment.

De andere 30% is gefinancieerd uit de ca. € 40 miljoen van de afgelopen paar jaar (ca. € 40 milj/per jaar is het budget van de aankoopcommissie voor de opbouw van de eigen collectie van het museum).

Ter vergelijking: het Rijksmuseum beschikt jaarlijks tussen de 2 à 3 miljoen voor aankopen en kan daarbij aanspraak maken bij speciale aankopen op gelden bij het Rijk en particuliere fondsen zoals Vereniging Rembrandt en crowdfunding.

15 jaar lang zullen 17 Franse nationale musea en instellingen kunstwerken blijven uitlenen aan dit nieuwe museum en 30 jaar lang mag ‘het eerste universele museum van de Arabische wereld’ de naam van het Louvre blijven gebruiken (weliswaar tegen de ‘kleine’ vergoeding van zo’n € 500 miljoen).

Waar de Zonnekoning van Frankrijk, Lodewijk XIV, in de 17e eeuw kunst toegankelijk maakte voor het volk, is nu de emir van Abu Dhabi, de  Zonnekoning anno 2017, die dat doet voor dit deel van de wereld. Er zijn alleen een aantal hobbels te nemen:

  • Voor het museum: vandaar de ‘hulp’ van Frankrijk aan VAE. Denk alleen al aan voorwaarden en eisen om een bepaald object te conserveren en tentoon te stellen: luchtvochtigheid, licht, klimaat, depot etc. Daar was geen kennis van.
  • Voor het publiek: hoe leg je al dat moois uit aan een grotendeels niet-westers publiek dat van huis uit niet bekend is met termen als Verlichting, Art Nouveau of Griekse mythologie?
  • Kunstdiscours ontbreekt, opleiding tot museologie komt nu langzaam op gang door studenten plekken aan te bieden in Frankrijk, kunstacademie staat in de kinderschoenen, kunstenaars/artistieke vrijheid nog zoekende etc.

Kernvraag die dan oprijst is: Waarom een museum van dergelijke omvang in de VAE?

Antwoord: Abu Dhabi (1 van 7 staten van de VAE) wil net als andere olielanden de basis van zijn economie verbreden vanwege de compensatie van inkomstenderving uit olievoorraden. Het stimuleren van toerisme is één van de speerpunten.

Vandaar de slordige een miljoen euro die het Louvre Abu Dhabi heeft gekost en het geld dat vrijgemaakt wordt voor de toekomstige buur van het museum: Guggenheim Abu Dhabi en nog een aantal culturele instellingen, zoals het Zayed National Museum en het Performing Arts Centre.

Gevolg: het werkt als soft politics: kleinere landen als de VAE moeten het niet hebben van hun militaire slagkracht, maar van hun vrienden.

Wat is er te zien?

Het emiraat Abu Dhabi ligt op een plek, tussen drie continenten in, waar veel handelsroutes liepen. Deze context speelt een grote rol bij de collectieopbouw. Gekeken is naar paralellen en dwarsverbanden tussen cultureel erfgoed, die uit alle windstreken en tijdsvakken overal ter wereld mensen op een bepaald moment een bepaald materiaal met vormgeving van hun leefomgeving hebben verrijkt.

Encyclopedisch tentoongesteld van Oude Kunst tot Moderne kunst: van de laat-Ottomaanse kunstenaar Osman Hamdi Bey tot aan Mondriaan, Gaugain, Manet en recente doeken van de Amerikaanse kunstenaar Cy Twombly, maar ook gebruiksvoorwerpen als porselein, zilver, meubels, en bijv. antieke wapens.


Rik Wouters: Belgische productie in Nederland

Na een tip van een vriendin, die de tentoonstelling Rik Wouters & het huiselijk Utopia in het ModeMuseum van Antwerpen bezocht, werd ik nieuwsgierig naar deze voor mij nog onbekende fauvistische kunstenaar. Toevallig zal ik dat Museum Flehite Amersfoort rondom het 100e sterfjaar van deze kunstenaar een tentoonstelling organiseert (te zien t/m 8 januari 2017).

Wouters en Amersfoort

De band met Amersfoort komt voort uit het feit dat Wouters in 1914 als Belgisch vluchteling eerst in de Juliana van Stolbergkazerne in Amersfoort en later in Kamp Zeist terechtkwam. Als 32-jarige soldaat werd zijn regiment bij gevechten op de vesting Antwerpen door de Duitse overmacht in het nauw werd gedreven. Het regiment stak de grens met Nederland over. Dit noemt men ‘deserteren’ en daarom werden de Belgische soldaten geïnterneerd en wel in een kamp, in dit geval Kamp Amersfoort.

Internering (1912-1918)

Belgische militairen bouwden ter herinnering aan de internering in Nederland  in WO I het Belgenmonument. Alleen al in de Stolbergkazerne (terwijl deze gebouwd was voor 4.000 man) waren op 13 oktober 1914 16.500 (!) Belgische militairen ondergebracht. Na allerlei ontberingen en slechte leefomstandigheden werd de Nederlandse minister van Oorlog gedwongen de kampen rondom Amersfoort humaner te maken. De Belgische soldaten kregen vanaf toen toestemming om zich buiten hun kamp te begeven.

Amersfoort

Zo ook voor Rik Wouters. Zijn muze, model en tevens echtgenote, Nel (Hélène Philomène Lionardine Duerinckx), reist in 1915 naar Amersfoort af en betrekt er een woning in het centrum van Amersfoort. Nel brengt de kunstenaar papier en potlood, waarmee hij het leven in de barakken schetste en de alledaagse gruwelijkheden vastlegde. Daarnaast is Nel zijn permanente inspiratiebron en is op tal van werken te herkennen.

Omdat Rik regelmatig klaagt over hevige hoofdpijn, die hem dagenlang belet te werken, wordt hij vrijgesteld van de plichten tot arbeid en mag hij het kamp verlaten.

Amsterdam

Nel en Rik gaan wonen in Amsterdam. Wouters krijgt er succesvolle exposities (o.a. Prentenkabinet Rijksmuseum, Stedelijk Museum), maar zijn gezondheid gaat steeds verder achteruit. Hij heeft kaakbeenkanker aan de bovenkaak. Intensieve röntgen- en radiumbestralingen mogen niet baten. Wouters overlijdt op 11 juli 1916, nog geen 34 jaar oud. In 1921 keert Nel terug naar België en laat Rik bijzetten op het kerkhof dicht bij hun voormalig woonhuis. In de tuinmuur wordt de steen van Riks Amsterdamse graf ingemetseld als blijvende herinnering. Zij zal uiteindelijk 85 jaar worden.     

Fauvisme

Opvallend aan de tentoonstelling in Museum Flehite is het enorm aantal werken, die Wouters heeft geproduceerd in zijn relatief korte leven (170 schilderijen, 35 sculpturen, 50 etsen, 40 pastels en 1500 tekeningen). Ik vind zijn stijl, die zich kenmerkt door het gebruik van heldere kleuren en schetsmatige opzet van de kleurvlakken à la het impressionisme erg mooi. Wouters neigt naar het abstracte en wordt daarom tot de stroming van het (Belgisch) fauvisme gerekend.

Multitalent

Nog een opvallend kenmerk in zijn oeuvre is het aantal verschillende vormen van beeldende kunst, die Wouters hanteert: beeldhouwen (o.a. studies van gips later gegoten in brons), etsen, tekenen (o.a. houtskool, potlood), schilderen (zowel aquarel als olieverf). Hij kon zich meten met grote kunstenaars uit zijn eigen tijd. En zoals gezegd: het had een enorme productie!

Belgische productie in Nederland

De werken die Rik Wouters maakte in zijn ‘Nederlandse periode’ worden in de tentoonstelling ruimschoots belicht. Alhoewel de periode slechts twee jaar besloeg (1914-1916), krijgt de bezoeker een goed beeld van de Belgische productie in Nederland van deze veelzijdige kunstenaar.


Afbeelding: Rik Wouters, Herfst, ca. 1913, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, België.