B/Vlog


Alma-Tadema: Revival Klassieke Oudheid

Hoe ging de kunstenaar te werk?

Alma-Tadema leerde tijdens zijn loopbaan alle aspecten beheersen die hij nodig had voor zijn historiserende voorstellingen: beschikte over een fabelachtige schildertechniek, had kennis van literaire bronnen, een vernieuwende kijk op ruimtelijkheid in zijn schilderijen en hoe mensen zich daarin bewogen en een diepgaande (archeologische) kennis van de voorwerpen en kleding die hij verbeeldde. Hij kocht ter plekke foto’s van bouwwerken, urnen, meubilair, sculpturen en van alles nog meer over het oude Egypte, Griekenland en Romeinse keizerrijk. Overal waar hij kwam, maakte hij schetsen van de antieke voorwerpen en beelden in musea. Aandachtig bestudeert hij de Romeinse huizen, poorten en tempels, die bij de grootschalige opgravingswerkzaamheden tevoorschijn zijn gekomen.

In 1866 bestelde de invloedrijke Belgische kunsthandelaar Ernest Gambart voor zijn galerie  in Londen o.a. Entrance of the theatre (1866) bij de kunstenaar, een van Alma-Tadema’s allereerste Romeinse onderwerpen. Het wordt gezien als het belangrijkste overgangswerk naar de Romeinse voorstellingen, een zgn. sleutelstuk, omdat met dit werk Tadema de Amerikaanse markt veroverde en hij definitief zijn internationale roem kon vestigen.

Het werd gekocht in 1877 door de meest vermogende man ter wereld, de kunstverzamelaar William Henry Vanderbilt (Pa Vanderbilt vergaarde fortuin door de aanleg van spoorwegen in VS). Het werk zou tot 1945 in familiebezit blijven.

Tadema's eerste vrouw Marie-Pauline Gressin Dumoulin overlijdt al jong in 1869 aan pokken, zes jaar na de huwelijksdag, twee dochtertjes achterlatend. Zus Artje komt in huis. Zij vertrekken gevieren in 1870 naar Londen om een nieuw leven op te bouwen in de wetenschap dat de schilderijen van Alma-Tadema in de smaak van het Engelse publiek vallen.

Al snel bij aankomst ontmoette hij in Engeland Laura Theresa Epps, 17 jaar oud, op wie hij op slag verliefd wordt. Zij trouwen in juli 1871. Laura fungeert in tal van zijn schilderijen. Dit tweede huwelijk was langdurig en gelukkig, maar bleef kinderloos. Laura werd de stiefmoeder van Anna en Laurence.

1873 naturalisatie naar Britse nationaliteit: Lourens wordt Lawrence Alma-Tadema in 1873 wanneer hij naturaliseert naar de Britse nationaliteit.

Vanaf 1880 begon Alma-Tadema aan een reeks schilderijen waarop verleidelijke Romeinse vrouwen gesluierd in zwoele gewaden tegen dromerige vergezichten, mijmerende geliefden op bijna doorschijnend marmeren bankjes, vissen voeren en luieren zijn afgebeeld hoog op imposante marmeren terrassen bevindend en uitkijkend over een heldere Middellandse Zee.

Zoals Een gunstige uitkijkpost, de eye-catcher van de tentoonstelling.          

Het wordt wel één van de meest iconische schilderijen van Alma-Tadema genoemd en waarschijnlijk is het daarom ook als hoofdafbeelding voor de tentoonstelling gekozen: drie schonen, die vanuit een adembenemend perspectief naar de azuurblauwe zee, diep onder hen kijken, speurend naar schepen van de Romeinse oorlogsvloot, waarmee hun geliefden terugkeren.

In 1883 keerde hij terug naar Rome en vooral naar Pompeï, waar sinds zijn laatste bezoek verdere opgravingen hadden plaatsgevonden. Hij besteedde veel tijd aan deze opgravingen. Met zijn groeiende kennis van het Romeinse dagelijks leven, verschaften deze excursies hem vele onderwerpen voor zijn schilderijen.

Zelf zorgde de kunstenaar ervoor dat er gravures van zijn meest succesrijke schilderijen gemaakt werden om een groter publiek te bedienen en daardoor goed bekend bleef met zijn voorstellingen.

Verloren gewaand schilderij teruggevonden:

Op het doek is de etser Leopold Löwenstam te zien, terwijl hij bezig is een werk van Alma-Tadema te reproduceren. Zulke etsen werden internationaal verspreid en maakten de schilder in die tijd wereldberoemd. Alma-Tadema gaf het aan de vrouw van Löwenstam, Alice Search, die de nanny was van zijn twee dochters.

Op de ets is te zien hoe Löwenstam kopieert naar het werk Een Verklaring (1883), wat in 1886 nog te zien was in het Rijksmuseum A’dam. De paper-window die hij vast heeft, is een hulpmiddel om de voorstelling in spiegelbeeld te bekijken en op de etsplaat vast te leggen.

24 mei 1899 Lourens wordt geridderd en mag zich voortaan Sir Lawrence mag noemen. Hij is dan 63 jaar oud.

Alma-Tadema schilderde De rozen van Heliogabalus in 1904 in opdracht van een rijke bouwondernemer, Sir John Aird, de ingenieur van de Aswandam in Egypte voor £ 5.250 plus onkosten voor de reis naar Egypte. De schilder was toen 68 jaar en het was een van de laatste grote werken die hij maakte.

Wat zien we?

‘In een eetzaal met een omkeerbaar plafond bedolf hij een keer een aantal van zijn profiteurs met viooltjes en andere bloemen, zodat sommigen van hen daadwerkelijk stikten omdat ze niet in staat waren naar boven te kruipen’. (Antoninus Elagabalus, XXI.5.).

Bron: Scriptores Historiae Augustae, 4e eeuw na Chr.

Tussen 1906 en zijn dood in 1912 schilderde Alma Tadema weliswaar minder, maar nog steeds produceerde hij ambitieuze schilderijen, zoals Mozes gevonden! (1904), dat als duurste schilderij op de Tadema-tentoonstelling wordt aangemerkt: het werd in 2010 aangekocht door een particuliere verzamelaar voor 36 miljoen dollar.

Op 15 augustus 1909 overlijdt Laura Alma-Tadema-Epps op 57-jarige leeftijd.

Drie jaar later, op 25 juni 1912, overlijdt Lawrence Alma-Tadema in Wiesbaden, 76 jaar oud aan maagzweren. Hij wordt als een beroemdheid begraven in de St. Paul’s Cathedral in Londen. Heel Londen liep uit voor deze “Engelse” kunstenaar. Zijn laatste grote compositie was (twee maanden voor zijn dood) de Voorbereiding in het Colosseum (1912), opus CCCCVIII, S 408 (oeuvre 408 werken!).

Waarom werd hij nu zo beroemd?

Alma-Tadema viel op door een klassieke onderwerpkeuze, gladde afwerking en realistische stofuitdrukking. Hij werkte volgens de academische traditie: neoclassicistisch (vorm, compositie en kleur in evenwicht).

Zijn historische afbeeldingen van luxe en decadentie in het Romeinse Rijk kenmerkte zich door het afbeelden van gekunstelde manier van poserende vrouwenfiguren in kostbare stoffen, neergezet in prachtige marmeren interieurs, afgebeeld tegen een achtergrond van zorgvuldige kozen kleuren blauw voor de Middellandse Zee of een azuurblauwe hemel.

Hoe kon het dat zijn succes niet doorzette na zijn dood in 1912?

Zijn werk raakte in de vergetelheid, doordat hij vanaf 1912 zijn tijd tegen zich had. WOI zat er aan te komen, politiek gezien was er veel onrust. De avant-garde kreeg stevig voet aan de grond, met kunststromingen als het fauvisme, kubisme en futurisme. In de schilderkunst ging het niet meer het zo overtuigend mogelijk weergeven van de werkelijkheid, maar om je gevoel een plaats te geven.

Een tweede leven van Alma-Tadema’s schilderijen?

Gelukkig beleefde zijn werk een tweede glorietijd dankzij de opkomende filmindustrie. Voor Hollywood vormde zijn werk een toegankelijk manier op kennis te maken met de oudheid en vormde zijn werken een blauwdruk voor de filmscènes.

Na de jaren ’60 keerde het tij langzaam en nam de kritiek af. Het Van Gogh Museum o.a. wijdde een grote tt aan Alma-Tadema in 1996-97, de prijzen van zijn werken begonnen langzaam te stijgen op veilingen en zijn werk werd hergewaardeerd. Mede door deze tentoonstelling zal zijn naamsbekendheid bij een groot publiek bekend worden.

Ik wens u veel kijkplezier met deze kunsthistorische achtergrond!

Te zien t/m 7 februari 2017.