B/Vlog


Hollanders in huis

Ten eerste opmerkelijk en bijzonder om deze Britse keuze van Hollandse meesters bijeen te zien. George IV was een verwoed verzamelaar van Hollandse kunst. Hij gaf bergen geld uit en vormde zo een van de grootste en belangrijkste kunstverzamelingen van Hollandse kunst ter wereld in bezit van één familie.

Ten tweede is het opmerkelijk en bijzonder om te constateren, dat de Britse Koninklijke familie van volkse taferelen hield, zoals kermissen, boerendansfeesten en komische volkstaferelen. HM Koningin Elizabeth II zelf is erg enthousiast over de Hollandse collectie, het is duidelijk een van haar favoriete onderdelen. Dat blijkt uit haar aankopen voor deze collectie.

Een van mijn favoriete onderdelen van de 22 genrestukken is De muziekles van Johannes Vermeer (1662-1664). Tijdelijk op bezoek in Nederland -tot begin januari 2017- kunnen nu in totaal acht werken van Vermeer aanschouwd worden. Opmerkelijk en bijzonder: de Britse koningin leent namelijk zelden uit.

Met de aangeboden ‘kijkwijzer’ van de tentoonstellingsmakers kan de bezoeker De muziekles verborgen boodschappen ontrafele

We zien we een huiselijke tafereel. Een vrouw, staand achter een virginaal, draagt een licht geel satijnen jackje op een rode enkellange rok met zwart schort.

De man, rechts van haar, draagt een zwart kostuum met witte sjerp. Hij houdt losjes een stok vast.

Het interieur bevat zwart-wit geblokte marmeren vloertegels. Op de grond achter de vrouw ligt een viola da gamba bij een blauwe eetkamerstoel. Op de voorgrond staat een tafel bedekt met een Perzisch tapijt, dat reikt tot de vloer. Een witte wijnkan met tinnen deksel staat op een zilveren dienblad op de tafel.

Boven de virginaal hangt een spiegel dusdanig, met daarin het gezicht van de vrouw weerspiegelt, evenals de voet van de schildersezel van Vermeer.

Een deel van een schilderij rechts op de wand is nog net te zien.

De setting wil de aanschouwer vertellen dat het hier om een muziekles gaat, waarbij de muziekleraar zijn mond licht geopend heeft om de muziek voor te zingen bij gebrek aan bladmuziek. Hij tikt zachtjes met zijn stok op de grond om de maat aan te geven. In de spiegel zien we dat de vrouw haar gezicht naar de man toedraait.

Welke verborgen boodschappen zijn er verstopt in het schilderij?

In ieder geval twee zaken die de verandering van het morele kader in de zeventiende eeuw weergeven. Vermeer gaat de mens gaat anders zien door ideeën van Erasmus en hervormers uit die tijd. Hij beeldt een realistische, alledaagse setting, waarbij moraliteit met het innerlijk aan elkaar worden verbonden.   

Het zou een iconografische duiding kunnen zijn, dat het hier om twee verliefde mensen gaat. De viola da gamba met zijn diepe tonen en vorm wordt geassocieerd met het mannelijke, het fijne van de virginaal en het beroeren van de toetsen met het vrouwelijke.

Daarbij verwijst het schilderij rechts, waarvan nog net een stukje te zien is, met de melk en de muziek naar de harmonie van de liefde. Het is een werk van Dirk van Baburen, Simon en Pero.

Het licht –kenmerkend voor Vermeer- schijnt uit de linkerraampartij in de kamer. Het venster gunt ons geen blik naar buiten. Hierdoor ontstaat een intieme sfeer.

Aan de stofuitdrukking van het Perzische kleed is veel aandacht besteed: het heeft een hoge aaibaarheidsfactor. Kleden als deze werden vrijwel nooit als vloerkleed gebruikt, omdat ze daarvoor de duur waren.

Het satijnen jackje van de vrouw zien we terug bij twee andere schilderijen van Vermeer (Brieflezend meisje bij het venster en Vrouw met waterkan). De Spaanse stoel is een vast item dat regelmatig terug komt in de werken van Vermeer.

Het vierde opmerkelijke en bijzondere is de ontdekking van het minuscule gaatje van een spijkertje op de mouw van de vrouw: precies in het midden van het kunstwerk! Aan het spijkertje was een touwtje met kalk bevestigd waarmee de schilder het perspectivische lijnenspel kon dirigeren.

Perspectief Vermeer

En tenslotte is het alleropmerkelijkste en bijzondere aan deze avond was het vrijwel alleen door de zalen dwalen en de werken van de grote meesters Rembrandt, Vermeer, Potter, Steen en Hals voor jezelf te hebben. Bijna een spirituele ervaring!

Mauritshuis Den Haag

Hollanders in huis: Vermeer en tijdgenoten uit de Britse Royal Collection

Te zien: 29 september 2016 – 8 januari 2017

Kijk voor meer info: www.mauritshuis.nl