B/Vlog


LOUVRE ABU DHABI

Kunst uit Zeist in Abu Dhabi           Kunst uit Zeist voor Cy Twombly

Op 9 november 2017 opende Franse president Emmanuel Macron een “dependance” van het Parijse Louvre in Abu Dhabi.

Een spierwit gebouw, met een stalen koepel in een lege zandvlakte aan een knalblauwe zee (kosten ca. € 100 miljoen).

Met de koepel van architect Jean Nouvel als misschien wel het belangrijkste kunstwerk van het museum (doorsnede 180 meter en een gewicht van een hele Eiffeltoren: acht lagen constructie over elkaar heen). De koepel bestaat uit stalen vlakken in typisch Arabische geometrische motieven en laten lichtstralen door.

Het lijkt of de zon door de palmtakken sijpelt in een nederzetting, een kashba, in de oase (Al Ain, ca. 150 km van Abu Dhabi). Het lijkt op een binnenplaats van de oorspronkelijke huizen in de regio met een waterbron en boom. Binnen en buiten gaan in elkaar over. Sommige ruimtes tussen de verschillende delen van het museum bevinden zich in de open lucht, beschermd tegen de zon en de enkele regendruppel op jaarbasis, die valt door de koepel. Onder de koepel bevinden zich in totaal 55 gebouwen, waarin de pijlers van de draagconstructie verwerkt zijn.

Dit gebouw van Jean Nouvel past in de cultuur, het klimaat en de geschiedenis van de plek waar het staat. Je voelt en ruikt de omgeving.

De ‘palm’boom is er in brons, zoekend naar licht, van de Italiaanse beeldhouwer Giuseppe Penone, wiens werk nu te zien is in de jubileumtentoonstelling van Museum de Pont in Tilburg.

De collectie is nu opgebouwd uit in totaal 625 objecten waarvan 300 werken van 17 Franse musea, die werden uitgeleend aan dit nieuwe museum = 70% van de collectie op dit moment.

De andere 30% is gefinancieerd uit de ca. € 40 miljoen van de afgelopen paar jaar (ca. € 40 milj/per jaar is het budget van de aankoopcommissie voor de opbouw van de eigen collectie van het museum).

Ter vergelijking: het Rijksmuseum beschikt jaarlijks tussen de 2 à 3 miljoen voor aankopen en kan daarbij aanspraak maken bij speciale aankopen op gelden bij het Rijk en particuliere fondsen zoals Vereniging Rembrandt en crowdfunding.

15 jaar lang zullen 17 Franse nationale musea en instellingen kunstwerken blijven uitlenen aan dit nieuwe museum en 30 jaar lang mag ‘het eerste universele museum van de Arabische wereld’ de naam van het Louvre blijven gebruiken (weliswaar tegen de ‘kleine’ vergoeding van zo’n € 500 miljoen).

Waar de Zonnekoning van Frankrijk, Lodewijk XIV, in de 17e eeuw kunst toegankelijk maakte voor het volk, is nu de emir van Abu Dhabi, de  Zonnekoning anno 2017, die dat doet voor dit deel van de wereld. Er zijn alleen een aantal hobbels te nemen:

  • Voor het museum: vandaar de ‘hulp’ van Frankrijk aan VAE. Denk alleen al aan voorwaarden en eisen om een bepaald object te conserveren en tentoon te stellen: luchtvochtigheid, licht, klimaat, depot etc. Daar was geen kennis van.
  • Voor het publiek: hoe leg je al dat moois uit aan een grotendeels niet-westers publiek dat van huis uit niet bekend is met termen als Verlichting, Art Nouveau of Griekse mythologie?
  • Kunstdiscours ontbreekt, opleiding tot museologie komt nu langzaam op gang door studenten plekken aan te bieden in Frankrijk, kunstacademie staat in de kinderschoenen, kunstenaars/artistieke vrijheid nog zoekende etc.

Kernvraag die dan oprijst is: Waarom een museum van dergelijke omvang in de VAE?

Antwoord: Abu Dhabi (1 van 7 staten van de VAE) wil net als andere olielanden de basis van zijn economie verbreden vanwege de compensatie van inkomstenderving uit olievoorraden. Het stimuleren van toerisme is één van de speerpunten.

Vandaar de slordige een miljoen euro die het Louvre Abu Dhabi heeft gekost en het geld dat vrijgemaakt wordt voor de toekomstige buur van het museum: Guggenheim Abu Dhabi en nog een aantal culturele instellingen, zoals het Zayed National Museum en het Performing Arts Centre.

Gevolg: het werkt als soft politics: kleinere landen als de VAE moeten het niet hebben van hun militaire slagkracht, maar van hun vrienden.

Wat is er te zien?

Het emiraat Abu Dhabi ligt op een plek, tussen drie continenten in, waar veel handelsroutes liepen. Deze context speelt een grote rol bij de collectieopbouw. Gekeken is naar paralellen en dwarsverbanden tussen cultureel erfgoed, die uit alle windstreken en tijdsvakken overal ter wereld mensen op een bepaald moment een bepaald materiaal met vormgeving van hun leefomgeving hebben verrijkt.

Encyclopedisch tentoongesteld van Oude Kunst tot Moderne kunst: van de laat-Ottomaanse kunstenaar Osman Hamdi Bey tot aan Mondriaan, Gaugain, Manet en recente doeken van de Amerikaanse kunstenaar Cy Twombly, maar ook gebruiksvoorwerpen als porselein, zilver, meubels, en bijv. antieke wapens.


Mode bij Van Loon

Binnenkomen in Museum Van Loon, het woonhuis aan de Keizersgracht 672 van de Amsterdamse regenten- en koopmansgeslacht Van Loon, is binnenkomen in de wereld van de Europese high society; een huis vol meubels, zilver en portretten van de familie.

Een huis vol verhalen, een huis vol geschiedenis. Helemaal nu met Mode bij Van Loon een inkijkje wordt gegeven in het leven van de Van Loon’s als modieuze dames en heren van stand.

Het pand werd in 1884 aangekocht als huwelijksgeschenk voor Jhr Willem Hendrik van Loon en zijn vrouw Thora van Loon-Egidius. Thora vertegenwoordigde als Dame du Palais Koningin Wilhelmina in Amsterdam; theepartijen en soirée’tjes werden georganiseerd door haar gezelschapsdame Thora om kennis te maken met de jonge Koningin.

Wie waren nu de bekende Amsterdamse regenten en regentessen Van Loon? We zien hen op statige portretten, waarop zij neerkijken op de bezoeker om ze te imponeren. En – om te spreken met Jort Kelder “zoals het heurt”- de erfgenaam Van Loon afgebeeld met het familiewapen op het linkerportret, zijn vrouwelijke huwelijkspartner op het rechterportret.

Het afbeelden van het familiewapen staat in een eeuwenoude traditie, waarbij de beschouwer de afkomst de geportretteerde kon “lezen”. Zo dateert het wapen van de Van Loons van het einde van de zestiende eeuw. Willem van Loon (1537-1618) ontwikkelde zich van haring- en bokkingkoper tot gerespecteerd koopman. Het wapen bestaat uit een drietal kruizen (zgn. molenijzers, een verwijzing naar het molenrecht dat de familie bezat in Loon op Zand – de oorsprong van de familie) en twee van elkaar kijkende moren (als symbool voor de handel in specerijen van Willem van Loon op de Levant –een gebied ten oosten van de Middellandse Zee en Constantinopel).

De oorsprong van de welvaart van de familie Van Loon ligt dus in de overzeese handel.

Tot circa 1850 laat de familie Van Loon zich statig en formeel afbeelden, daar laten zij zich op hun mooist zien. Vanaf dat moment zijn tevens kledingstukken bewaard gebleven, evenals de verhalen over de dragers ervan. De portretten komen nu tot leven en mijn fantasie slaat op hol: nu kan ik zien wat men droeg in het societyleven van de hoofdstedelijke grachten en kan ik mij invoelen hoe het was te leven als dame van stand. De tentoonstelling is mooi ingeweven tussen de meubels en ornamenten van het huis met originele kledingstukken, geschilderde portretten, foto’s en accessoires.

Er is veel aandacht aan poses en ruimte, maar vooral voor de kleding die men droeg.

De heren beschikten over kleding voor representatieve doeleinden door hun functies aan het hof, in de financiële wereld en in het Amsterdamse societyleven.

Bij de dames echter hoorde een uitgebreide garderobe afgestemd op de extravagante levensstijl: modieuse japonnen gemaakt door bekende modehuizen uit Amsterdam, Parijs, Londen en Zeist. Hun kleding is grotendeels een afweerspiegeling van de dan heersende mode, waarbij persoonlijke smaak en modegevoel een finale touch geeft.

En ja, u zult zich afvragen Zeist? Ja, Zeist! In Zeist winkelden de welgestelde dames tijdens hun verblijf op hun buitens aan de Stichtse Lustwarande, zoals de vrouwelijke bewoners van Slot Zeist. Modewinkel Maison Kuiper, gevestigd op de Slotlaan, voorzagen deze èn andere adellijke dames uit het hele land van een passende outfit voor ochtend-, middag- en avondtoiletten.

Vanaf de jaren ’50 kwam vanuit Parijs de ‘Boutique Collection’ op voor de welgestelde klasse: kleding geïnspireerd op de Haute Couture van Dior, Chanel en Yves Saint Laurent. De patronen, die gekocht werden van de grote Franse modehuizen, mochten per licentie gemaakt worden door Nederlandse modehuizen. Zo hoefden de Nederlandse dames niet af te reizen naar Parijs om zich toch een echte couture jurk aan te laten meten.

Gedragen door Yvonne de Beer Poortugael-Van Loon, voorzien van drie grote rode strikken. Geschonken door mevrouw De Beer in 1974 aan het Gemeentemuseum in Den Haag.

Louise Borski huwde in 1854 met Hendrik Maurits van Loon. Haar vader was een puissant rijke bankier. Bij haar levensstijl hoorde uiteraard ook een uitgebreide garderobe van exclusieve makelij.

Avondjapon, ca. 1886. Toegeschreven aan Maison Worth-Franse couturier Charles Frederick Worth, gemaakt van zijdefluweel en gouddraad. Oorspronkelijk helder blauw van kleur, door de tand des tijds naar groen verkleurd.

De tijdelijke expositie bij Museum Van Loon sluit af met de japon die Martine van Loon-Labouchère droeg bij de inhuldiging van Koning Willem-Alexander op 30 april 2013. Zij kocht zelf de jacquard zijde en vroeg couturier Frans Molenaar het ontwerp te maken. Een prachtig staaltje vakmanschap op het gebied van het modeontwerpen. Let eens op de paspelbandjes die tussen de naden zijn aangebracht! Daarbij zijn de zakken netjes weggewerkt; een handtasje dragen was bij de genoemde gelegenheid niet wenselijk.

Met Martine van Loon-Labouchere komt een tweede link met Slot Zeist en de Van Loons aan het licht. Haar overgrootmoeder van moederszijde, Agnes Henriëtte (Amsterdam 1800-Zeist 1879), was een echte Van Loon. Haar dochter, Martine’s oma, Henriëtte Voombergh trouwde met Charles Labouchere. Hun kleindochter Martine zal trouwen met een afstammeling van de mannelijke nazaat van de familie Van Loon, Jhr Maurits van Loon (1923-2006).

Vol van de verhalen over de geschiedenis van de Van Loons kijk ik bij het naar buiten gaan nog even op naar de bovenste verdiepingen van het fraaie grachtenpand. Zie ik daar achter de jalouzieën mevrouw Van Loon-Labouchere wachtend op haar theevisite?