B/Vlog


Nieuwe Jheronimus Bosch ontdekt in Amerikaans depot

Oorspronkelijk dachten deskundigen dat het schilderij, dat rond 1500 werd gemaakt, van een leerling of navolger van Bosch was. Door middel van infraroodtechnieken zijn echter ondertekeningen aangetroffen op het paneeltje. "Deze ondertekeningen sluiten perfect aan bij wat op andere panelen uit het kernoeuvre van Bosch is aangetroffen", aldus de onderzoekers in het Noordbrabants Museum in Den Bosch, waar de resultaten werden aangekondigd.

Op het tafereel is de helige Antonius te zien, die met een kan water opschept. Hij wordt omringd door rare figuurtjes, zoals een lopende vis of een klein wezentje verborgen in een trechtertje. Dat is het handelsmerk van Bosch.

Het doek stond jarenlang in het depot van het Nelson-Atkins Museum of Art in het Amerikaanse Kansas City. Onderzoekers uit binnen- en buitenland deden zes jaar lang onderzoek naar al het werk van de Brabantse schilder uit de Renaissance. Van Bosch zijn 24 schilderijen bekend.

Op laatste moment
Trouw-redacteur Henny de Lange was bij de persconferentie in Den Bosch. Ze zegt dat het schilderij pas op het laatste moment werd ontdekt. "De onderzoekers gingen alles wat op een Bosch leek onderzoeken. Toen ze dit schilderij vonden, was de deadline al voorbij. Toen hebben ze extra geld gekregen van de Universiteit Nijmegen." 

Het schilderijtje kwam pas in 1935 boven tafel. "Wat er daarvoor mee is gebeurd, dat weten we niet. Wel is te zien dat het is overgeschilderd om het mooier te maken." 

De nieuwe Bosch wordt niet gerestaureerd voor de expositie van dit jaar. "Dat gaat het Kansas City Museum daarna zelf doen."

De winst van zes jaar onderzoek naar Bosch ligt volgens De Lange vooral in de nieuwe kennis over manieren waarop onderzoek naar schilderijen gedaan kan worden. Bovendien is bijna alles van Bosch nu in een database verwerkt. "Alle geschilderde zwaarden zijn naast elkaar gezet. Dan kan je ze vergelijken."

Meer ontdekkingen
De onderzoekers kwamen ook tot de ontdekking dat er twee aan Bosch toegeschreven schilderijen niet van zijn hand zijn. Het aantal tekeningen die bewaard zijn gebleven, is inmiddels verdubbeld. Er zijn nu twintig tekeningen van Bosch gearchiveerd. 

Het schilderij 'Het Laatste Oordeel', dat nu in Brugge hangt, is nu onmiskenbaar van Bosch, aldus de onderzoekers. Daar was voorheen nog twijfel over. 

De duivels
Het is dit jaar precies vijfhonderd jaar geleden dat Bosch overleed. In zijn geboortestad Den Bosch, waar hij in 1450 werd geboren, wordt een expositie gehouden met alle schilderijen die van hem bekend zijn. 

Bosch staat bekend om alle vreemde figuren die hij in zijn schilderijen propte. Duivelse figuren, monsters, het kon niet op. Hoe kwam hij daarbij? Het blijft gissen, maar hij was in ieder geval niet gek, zo schreef Trouw eerder. 

De onderzoekers hebben nu wel kunnen zien hoe Bosch zijn werk afmaakte. We kunnen zien hoe hij bijvoorbeeld figuurtjes heeft weggeschilderd, om die te vervangen door andere wezens. Directeur van het NoordBrabants Museum Charles De Mooij zei daarover: "Je ziet hem denken: ik ga het nog wat spannender maken".