B/Vlog


LOUVRE ABU DHABI

Kunst uit Zeist in Abu Dhabi           Kunst uit Zeist voor Cy Twombly

Op 9 november 2017 opende Franse president Emmanuel Macron een “dependance” van het Parijse Louvre in Abu Dhabi.

Een spierwit gebouw, met een stalen koepel in een lege zandvlakte aan een knalblauwe zee (kosten ca. € 100 miljoen).

Met de koepel van architect Jean Nouvel als misschien wel het belangrijkste kunstwerk van het museum (doorsnede 180 meter en een gewicht van een hele Eiffeltoren: acht lagen constructie over elkaar heen). De koepel bestaat uit stalen vlakken in typisch Arabische geometrische motieven en laten lichtstralen door.

Het lijkt of de zon door de palmtakken sijpelt in een nederzetting, een kashba, in de oase (Al Ain, ca. 150 km van Abu Dhabi). Het lijkt op een binnenplaats van de oorspronkelijke huizen in de regio met een waterbron en boom. Binnen en buiten gaan in elkaar over. Sommige ruimtes tussen de verschillende delen van het museum bevinden zich in de open lucht, beschermd tegen de zon en de enkele regendruppel op jaarbasis, die valt door de koepel. Onder de koepel bevinden zich in totaal 55 gebouwen, waarin de pijlers van de draagconstructie verwerkt zijn.

Dit gebouw van Jean Nouvel past in de cultuur, het klimaat en de geschiedenis van de plek waar het staat. Je voelt en ruikt de omgeving.

De ‘palm’boom is er in brons, zoekend naar licht, van de Italiaanse beeldhouwer Giuseppe Penone, wiens werk nu te zien is in de jubileumtentoonstelling van Museum de Pont in Tilburg.

De collectie is nu opgebouwd uit in totaal 625 objecten waarvan 300 werken van 17 Franse musea, die werden uitgeleend aan dit nieuwe museum = 70% van de collectie op dit moment.

De andere 30% is gefinancieerd uit de ca. € 40 miljoen van de afgelopen paar jaar (ca. € 40 milj/per jaar is het budget van de aankoopcommissie voor de opbouw van de eigen collectie van het museum).

Ter vergelijking: het Rijksmuseum beschikt jaarlijks tussen de 2 à 3 miljoen voor aankopen en kan daarbij aanspraak maken bij speciale aankopen op gelden bij het Rijk en particuliere fondsen zoals Vereniging Rembrandt en crowdfunding.

15 jaar lang zullen 17 Franse nationale musea en instellingen kunstwerken blijven uitlenen aan dit nieuwe museum en 30 jaar lang mag ‘het eerste universele museum van de Arabische wereld’ de naam van het Louvre blijven gebruiken (weliswaar tegen de ‘kleine’ vergoeding van zo’n € 500 miljoen).

Waar de Zonnekoning van Frankrijk, Lodewijk XIV, in de 17e eeuw kunst toegankelijk maakte voor het volk, is nu de emir van Abu Dhabi, de  Zonnekoning anno 2017, die dat doet voor dit deel van de wereld. Er zijn alleen een aantal hobbels te nemen:

  • Voor het museum: vandaar de ‘hulp’ van Frankrijk aan VAE. Denk alleen al aan voorwaarden en eisen om een bepaald object te conserveren en tentoon te stellen: luchtvochtigheid, licht, klimaat, depot etc. Daar was geen kennis van.
  • Voor het publiek: hoe leg je al dat moois uit aan een grotendeels niet-westers publiek dat van huis uit niet bekend is met termen als Verlichting, Art Nouveau of Griekse mythologie?
  • Kunstdiscours ontbreekt, opleiding tot museologie komt nu langzaam op gang door studenten plekken aan te bieden in Frankrijk, kunstacademie staat in de kinderschoenen, kunstenaars/artistieke vrijheid nog zoekende etc.

Kernvraag die dan oprijst is: Waarom een museum van dergelijke omvang in de VAE?

Antwoord: Abu Dhabi (1 van 7 staten van de VAE) wil net als andere olielanden de basis van zijn economie verbreden vanwege de compensatie van inkomstenderving uit olievoorraden. Het stimuleren van toerisme is één van de speerpunten.

Vandaar de slordige een miljoen euro die het Louvre Abu Dhabi heeft gekost en het geld dat vrijgemaakt wordt voor de toekomstige buur van het museum: Guggenheim Abu Dhabi en nog een aantal culturele instellingen, zoals het Zayed National Museum en het Performing Arts Centre.

Gevolg: het werkt als soft politics: kleinere landen als de VAE moeten het niet hebben van hun militaire slagkracht, maar van hun vrienden.

Wat is er te zien?

Het emiraat Abu Dhabi ligt op een plek, tussen drie continenten in, waar veel handelsroutes liepen. Deze context speelt een grote rol bij de collectieopbouw. Gekeken is naar paralellen en dwarsverbanden tussen cultureel erfgoed, die uit alle windstreken en tijdsvakken overal ter wereld mensen op een bepaald moment een bepaald materiaal met vormgeving van hun leefomgeving hebben verrijkt.

Encyclopedisch tentoongesteld van Oude Kunst tot Moderne kunst: van de laat-Ottomaanse kunstenaar Osman Hamdi Bey tot aan Mondriaan, Gaugain, Manet en recente doeken van de Amerikaanse kunstenaar Cy Twombly, maar ook gebruiksvoorwerpen als porselein, zilver, meubels, en bijv. antieke wapens.


Nieuwe Jheronimus Bosch ontdekt in Amerikaans depot

Oorspronkelijk dachten deskundigen dat het schilderij, dat rond 1500 werd gemaakt, van een leerling of navolger van Bosch was. Door middel van infraroodtechnieken zijn echter ondertekeningen aangetroffen op het paneeltje. "Deze ondertekeningen sluiten perfect aan bij wat op andere panelen uit het kernoeuvre van Bosch is aangetroffen", aldus de onderzoekers in het Noordbrabants Museum in Den Bosch, waar de resultaten werden aangekondigd.

Op het tafereel is de helige Antonius te zien, die met een kan water opschept. Hij wordt omringd door rare figuurtjes, zoals een lopende vis of een klein wezentje verborgen in een trechtertje. Dat is het handelsmerk van Bosch.

Het doek stond jarenlang in het depot van het Nelson-Atkins Museum of Art in het Amerikaanse Kansas City. Onderzoekers uit binnen- en buitenland deden zes jaar lang onderzoek naar al het werk van de Brabantse schilder uit de Renaissance. Van Bosch zijn 24 schilderijen bekend.

Op laatste moment
Trouw-redacteur Henny de Lange was bij de persconferentie in Den Bosch. Ze zegt dat het schilderij pas op het laatste moment werd ontdekt. "De onderzoekers gingen alles wat op een Bosch leek onderzoeken. Toen ze dit schilderij vonden, was de deadline al voorbij. Toen hebben ze extra geld gekregen van de Universiteit Nijmegen." 

Het schilderijtje kwam pas in 1935 boven tafel. "Wat er daarvoor mee is gebeurd, dat weten we niet. Wel is te zien dat het is overgeschilderd om het mooier te maken." 

De nieuwe Bosch wordt niet gerestaureerd voor de expositie van dit jaar. "Dat gaat het Kansas City Museum daarna zelf doen."

De winst van zes jaar onderzoek naar Bosch ligt volgens De Lange vooral in de nieuwe kennis over manieren waarop onderzoek naar schilderijen gedaan kan worden. Bovendien is bijna alles van Bosch nu in een database verwerkt. "Alle geschilderde zwaarden zijn naast elkaar gezet. Dan kan je ze vergelijken."

Meer ontdekkingen
De onderzoekers kwamen ook tot de ontdekking dat er twee aan Bosch toegeschreven schilderijen niet van zijn hand zijn. Het aantal tekeningen die bewaard zijn gebleven, is inmiddels verdubbeld. Er zijn nu twintig tekeningen van Bosch gearchiveerd. 

Het schilderij 'Het Laatste Oordeel', dat nu in Brugge hangt, is nu onmiskenbaar van Bosch, aldus de onderzoekers. Daar was voorheen nog twijfel over. 

De duivels
Het is dit jaar precies vijfhonderd jaar geleden dat Bosch overleed. In zijn geboortestad Den Bosch, waar hij in 1450 werd geboren, wordt een expositie gehouden met alle schilderijen die van hem bekend zijn. 

Bosch staat bekend om alle vreemde figuren die hij in zijn schilderijen propte. Duivelse figuren, monsters, het kon niet op. Hoe kwam hij daarbij? Het blijft gissen, maar hij was in ieder geval niet gek, zo schreef Trouw eerder. 

De onderzoekers hebben nu wel kunnen zien hoe Bosch zijn werk afmaakte. We kunnen zien hoe hij bijvoorbeeld figuurtjes heeft weggeschilderd, om die te vervangen door andere wezens. Directeur van het NoordBrabants Museum Charles De Mooij zei daarover: "Je ziet hem denken: ik ga het nog wat spannender maken".